Khám phá du lịch

tỉnh Tây Ninh

Điểm du lịch căn cứ Trung ương Cục Miền Nam cách Tây Ninh khoảng 60km, chính vì vậy đây cũng có thể xem là điểm du lịch Tây Ninh lý tưởng mà bạn có thể lựa chọn cho chuyến đi của mình. Đây là cơ quan đầu não của cách mạng miền Nam trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.

        Khu di tích này hiện được quy hoạch thành 2 khu vực bao gồm khu di tích và khu tưởng niệm. Đến với địa điểm này, du khách có cơ hội được trải nghiệm, khám phá cuộc sống của các cán bộ chiến sĩ trong thời kỳ cách mạng. 

Ở Tây Ninh, thờ cúng Quan lớn Trà Vong từ lâu đã trở thành một hình thức tín ngưỡng dân gian đặc biệt. Cho đến nay, ngày giỗ của ông Huỳnh Công Giản – Quan lớn Trà Vong hằng năm đã trở thành một lễ hội dân gian thực sự với sự tham gia của đông đảo nhân dân trong, ngoài địa phương, được tổ chức vào ngày 15 và 16 tháng 3 âm lịch hằng năm. Vào ngày lễ, nhiều nơi tổ chức hát bội và các hình thức sinh hoạt văn hóa, dân gian phong phú, mang đậm bản sắc văn hóa, dân tộc. Nghi thức lễ giỗ gần giống như lễ hội cúng đình (Lễ Kỳ Yên) ở Nam bộ và trong khu vực Tây Ninh. Phần Hội trong lễ hội Quan lớn Trà Vong rộn ràng mang tính dân gian đậm nét như múa hát, múa lân, biễu diễn võ thuật, đờn ca tài tử - cải lương…

Nói đến địa danh Khedol có lẽ không xa lạ gì với người dân Tây Ninh. Bởi nơi đây có một cánh đồng sơn cước trải dài rộng lớn và được điểm xuyết bằng hình ảnh ngôi chùa Khmer tuyệt đẹp, là điểm yêu thích của du khách từ nhiều năm qua. Mặc dù là điểm du lịch mới phát, nhưng Khedol lại có một lịch sử lâu đời, mảnh đất này là nơi trầm tích nhiều giá trị văn hóa của Tây Ninh từ thời khai hoang mở cõi.

Khedol có nguồn gốc từ tiếng Khmer [ខ្យល់ - Khdol ] nghĩa là “gió”, bởi khu vực này bị núi Bà và núi Phụng chắn ngang nên gió lùa vào rất nhiều, nhất là mùa gió bấc. Trước đây Khedol là một trong năm làng thuộc tổng Chơn Bà Đen lập năm 1865, gồm Ampil, Rùng, Thùng, Cà Nhum và Khedol.
Năm 1891 giải thể làng Ampil nhập vào Cà Nhum. Đến năm 1956 các làng này được gọi là xã. Năm 1957 tiếp tục giải thể các xã Rùng, Thùng, Cà Nhum, tất cả đều được nhập vào xã Khedol. Lúc này xã Khedol rất rộng lớn, nhưng đến năm 1958 thì xã Khedol được đổi tên là Tân Hưng, và sau đó không lâu Tân Hưng lại được chia làm ba xã là Tân Hưng, Tân Hội và Tân Long. Tức là phần đất hầu hết của huyện Tân Châu ngày nay.
Trước đây, Khedol với tư cách là địa danh hành chính hẳn hoi, nhưng ngày nay nó chỉ còn là tên của cái ngã ba thuộc ấp Thạnh Đông, xã Thạnh Tân, thành phố Tây Ninh. Bên cạnh đó là tên của một cánh đồng rộng lớn phía Bắc của núi Bà Đen. Nơi cánh đồng Khedol này có nhiều cây bịt mọi, thốt nốt, me…với nhiều kiểu dáng trông rất đẹp, đặc biệt nơi đây còn nhiều dấu tích của làng xưa, chùa cũ đã bị bom đạn chiến tranh tàn phá đổ nát.
Trong những lần điền dã nghiên cứu, chúng tôi phát hiện khu vực này có nhiều di tích nền của đền miếu, trong đó có ba gò đất chính là nền cũ của chùa Khedol xưa. Bên cạnh ba nền chùa cũ là nền của miếu Lục Dầy.
Đầu tiên xin nói về tên ngôi làng ở đây. Làng Khedol xưa kia vốn là một sóc lớn bao gồm nhiều phum Khmer quanh khu vực chân núi. Nhưng vì nhiều lý do khác nhau mà ngày nay chỉ còn lại một phum, tên là Phum Sđo. Phum Sđo này xưa sát trong núi, về sau mới dời ra chỗ hiện nay.
Chữ “Sđo”, trong tiếng Khmer có nhiều nghĩa, nhưng chủ yếu được sử dụng trong văn học chứ hiếm khi sử dụng trong đời thường. Và một trong những nghĩa của nó là có liên quan đến con voi. Đomreysđo là con voi hung dữ hoặc lạc đàn.
Một điều thú vị là cái núi gần Phum Sđo chính là núi Phụng, mà núi Phụng xưa kia lại có tên là núi Voi. Mà con voi này đã giúp cho phe nữ chiến thắng phe nam trong truyền thuyết thi đắp núi Bà-Núi Cậu của người Khmer ở đây. Ngày nay nhiều người không hiểu gốc tích của “Sđo” là gì, rồi phát âm trại ra thành “Phum Lo o”, và mọi người còn nói vui rằng “ Phum srey lo o” là “ Phum Gái đẹp” vậy!
Chính vì tên phum là “Sđo” nên nhiều người vẫn quen gọi Chùa Khedol là Chùa Sđo. Nhưng thực tế Chùa Khedol có tên Pali là Botumkirirangsey, nghĩa là “hào quang của đóa hoa sen gần núi”. Chùa được thành lập từ năm 1811, qua nhiều lần di dời, sau cùng bà con mới chọn gò đất sỏi phún do Mỹ đắp, dự định xây dựng cơ sở quân sự nhưng bỏ dở, để xây dựng lại ngôi chùa hiện nay.
Chùa Khedol xưa được xây dựng bằng vật liệu tạm bợ, chủ yếu là kết hợp giữa cây lá và gạch…qua nhiều lần xuống cấp rồi sửa chữa, mãi đến năm 2013 chùa mới được Sư Phát từ Trà Vinh lên trùng tu và xây dựng mới ngôi chánh điện.
Trong khuôn viên chùa, ngôi chánh điện tọa lạc tại vị trí trung tâm, bên trái là ngôi sala, bên phải là tăng xá. Từ cổng Tam Bảo nhìn vào, ngôi chánh điện không khác gì một bông sen rực rỡ vươn lên trời xanh cao thẳm. Những tầng mái chồng đẹp như những cánh sen tươi thắm thấp thoáng dưới tàng của những cây me tây cổ thụ uy nghiêm.
Hai mặt tiền, hậu đều có tôn tượng Đức Thích Ca trong tư thế tọa thiền. Mặt tiền hướng đông nhìn ra phía ruộng, đối diện là tượng Phật nhập niết bàn to lớn trông rất sống động. Mặt hậu có hai cây cột phướng cao được tạo tác rất kỳ công với bốn rắn thần Naga quấn vào nhau đuôi vươn lên trời, đầu ngẩng phùng ra bốn hướng.
Bên trong chánh điện có rất nhiều tượng Phật Thích Ca với nhiều kích cỡ và tư thế khác nhau. Mỗi bức tượng đều toát lên nét mỹ thuật riêng biệt của phong cách Khmer. Các bức bích họa quanh tường, trên trần vẽ về các tích Phật cũng đều rất đẹp. Xung quanh chánh điện, tường, cột đều chạm trổ hoa văn hết sức cầu kỳ, không lẫn vào đâu được.
Có thể nói ngôi chánh điện mới của Chùa Khedol là đẹp và hoành tráng nhất so với sáu chùa Nam tông Khmer khác ở Tây Ninh thời hiện tại. Chùa Khedol vào mỗi dịp lễ tết truyền thống người dân tộc Khmer và các nghi lễ Phật giáo bao giờ cũng vô cùng rực rỡ sắc màu. Ngoài ra, đây còn là nơi dạy chữ Khmer cho con em của đồng bào dân tộc Khmer quanh vùng.
Ngoài ngôi chùa, làng Khedol còn có nhiều miếu Neakta (Ông Tà) đặt rải rác ở các nơi gốc cây ven suối. Đặc biệt trên cánh đồng ven chân núi còn có miếu Lokyeay (Lục Dầy). Có thể nói, ở Tây Ninh, đây là nơi duy nhất còn tục thờ Lục Dầy.
Tục thờ Lục Dầy có nguồn gốc từ câu chuyện như sau: “Ngày xưa, ở làng Peam Chkon có một cái ao lớn tên là Bưng Thom. Giữa ao có một cái cù lao nhỏ, trên đấy người ta cất một cái miếu bằng cây vản, lợp ngói, theo kiểu nhà sàn cao chân. Trong miếu thờ Bà Lục-Dầy (Lok Deay). Thuở sanh tiền, bà Dầy là người giàu có, lòng dạ rộng rãi hơn người. Bà thường trợ giúp người nghèo, nhất là hay cho lối xóm mượn đồ dùng trong nhà. Bà quen miệng nói chơi: Chưng tôi chết rồi, ai mượn tôi cũng cho chớ đừng nói chi tôi còn sống như vậy. Lúc bà mãn phần độ vài tháng thì đạp đồng lên cho dân làng biết rằng bà đã thành thần gọi là Thần Lục-Dầy. Dân làng cảm đức của bà hồi còn sống nên họp nhau cắt miếu giữa Bưng Thom cúng tế bà quanh năm. Vì miễu ở cheo leo giữa mặt nước nên không có người ở giữ, chỉ mỗi ngày ông Từ bơi xuồng ra thắp nhang mà thôi. Cất miễu xong, có người nhớ lời bà mới vái thử xin mượn bà vài chục dĩa vài chục chén. Qua ngày sau, người ấy đến miễu, quả nhiên thấy đủ số chén, dĩa mình hỏi mượn, bèn chở về dùng trong đám tiệc xong rồi đem ra trả. Lời đồn bay ra, dân làng lấy làm kính nể và tin tưởng sự linh hiển của bà vô cùng. Khi có đám tiệc, cưới hỏi, ma chay, làm phước …., thì họ đến vái xin mượn một số chén bát, nhiều ít tùy theo sự cần dùng của mình. Qua ngày sau, họ bơi xuồng ra miễu chở về đúng theo lời thỉnh cầu. Nhưng về sau, có người thấy bà cho mượn toàn đồ tốt đắt tiền, nên tánh tham mua đồ xấu đánh tráo đem trả. Từ đó đến bây giờ không ai mượn được gì nữa”. (Lược dẫn theo Truyện cổ Cao Miên của Lê Hương).
Mấy mươi năm trước đây, người Khmer Khedol không chỉ lập miếu thờ Lục Dầy, mà chính trong gò đất này bà con còn chôn giấu rất nhiều chén đĩa cổ xưa. Mục đích là để nhà nào trong làng khi cần thì đến mượn, hoặc khi tổ chức cúng Bà thì lấy mà dùng. Việc làm cao đẹp ấy rất tiếc là khi chiến tranh xảy ra, bom đạn của kẻ thù đã phá hỏng đi tất cả. Phần còn sót lại thì bị một số người gian tham tìm đến đào bới lấy trộm đem bán, vì đa phần đồ ở đây đều là đồ cổ quý giá.
Ngoài thờ nữ thần Lục Dầy, người Khmer Khedol xưa còn thờ Yeay Khmau ở trong một hang đá phía trên sườn núi Bà. Trong Yeay Khmau còn quen gọi là Bà Đen là Bà Chao hoặc Đôn Mao. Đây là vị thần được du nhập từ Hindu giáo, cụ thể là vấn đề thờ Tara.
Theo Từ điển Tôn giáo của Marguerite Marie Thiollier cho biết “ Tara - Nữ thần trong Phật giáo Mật tông. Ở Tây Tạng, các Tara là những thần linh hai mặt, khi thì kinh khủng và tàn bạo (mang màu vàng hay lam), khi thì dịu dàng và thông cảm (mang màu lục hay trắng). Trong trường hợp sau, họ được coi là những hóa thân của Avalokiteqvara”.
Trước khi đón nhận Phật giáo, người Khmer đã có một thời gian rất dài chịu ảnh hưởng Hindu giáo. Và về sau này trong Phật giáo Nam tông Khmer cũng còn tích hợp khá nhiều các vị thần của Hindu giáo. Cho nên việc Khmer hóa Tara thành Yeay Khmau cũng là chuyện rất bình thường.
Theo Phật giáo Tây Tạng cũng như quan niệm của người Khmer, Tara còn có nghĩa là "ngôi sao", là ánh sáng soi đường cho những người bị lạc đường, là hiện thân của năng lượng ánh sáng. Thần Tara là người mẹ giàu lòng thương yêu và cũng là người bảo vệ mạnh mẽ, kiên cường, chinh phục những khó khăn. Ánh sáng của thần sáng như ánh chớp khiến cho quỷ thần cũng phải kinh sợ.
Trong hai cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, khu vực Núi Bà – Khedol đã diễn ra vô vàn những trận đánh ác liệt. Theo các tài liệu cho biết, khu vực đỉnh và đồng bằng xung quanh dưới chân núi trong đó có Khedol là do quân địch chiếm giữ, còn ở lưng chừng núi là căn cứ của quân ta.
Trong gần suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, Liên đội 7 đã chốt giữ ở đây. Rừng trên núi, dưới cánh đồng từng bị địch đổ xăng đặc đốt cháy rụi để hòng tìm và tiêu diệt lực lượng của quân ta. Đêm 6.12.1974, Tiểu đoàn trinh sát 47 được điều động về tiêu diệt căn cứ địch tại núi Bà Đen.
Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt, quân ta bao vây địch cả tháng trời mà vẫn chưa chiếm được đỉnh núi. Pháo địch bắn vào quanh đỉnh núi ngày càng dữ dội. Mãi đến sáng 6.1.1975, núi Bà Đen và các khu vực xung quanh chân núi mới được giải phóng.
Làng Khedol ngày trước rất nhiều khó khăn, nhà cửa trâu bò nheo nhóc lộn xộn, nhưng giờ thì đã khác xa. Ngoài gieo cấy lúa, bà con còn trồng thêm mảng cầu. Cuộc sống đã từng bước vươn lên, kinh tế phát triển, nên cái gì cũng đổi mới khang trang. Ngày nay, làng Khmer Khedol không chỉ là nơi của việc đồng áng hai mùa mưa nắng, mà còn là nơi tìm đến của nhiều du khách, và là nơi khơi dậy niềm cảm hứng của các nghệ sỹ đến đây sáng tác.
Theo dấu người xưa, lần dò tìm hiểu Khedol mới thấy mảnh đất tươi đẹp này có một bề dày văn hóa lịch sử. Trải qua bao thăng trầm, ngày nay Khedol hầu như đã thay đổi hẳn để vươn tầm cao mới ở tương lai.
(Theo https://baotayninh.vn)

Nhớ lại cách nay vài năm, khi nhà cổ Đốc phủ sứ ở kề bên được công nhận- cũng di tích LS-VH cấp tỉnh- thì có hẳn một buổi lễ công bố và trao bằng long trọng lắm! Lễ có cả Phó Chủ tịch UBND thành phố Tây Ninh cùng đại diện Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch đến dự. 

Vậy mà dù có bằng suốt gần 20 năm qua, chùa Phước Lâm vẫn chưa được hưởng niềm vinh dự ấy! Trách nhiệm này thuộc về ai? Xin mỗi bên tự kiểm tra, xem xét. Để quyết định pháp lý của cơ quan hành chính cao nhất tỉnh Tây Ninh được thi hành.

Cái sự nghèo, và neo ở chùa này là sự thật. Từ lâu nay, chùa chỉ có một vị sư trụ trì tuổi cao sức yếu cùng một học trò mà thôi. Chùa không còn người đến cúng bái, lễ phật thì cũng chẳng lấy đâu ra nguồn tài lực nào trợ giúp. Chỉ khi nào chùa bị xuống cấp, hư hại nhiều thì các chùa núi Bà mới thuê thợ về tu sửa giúp. Do vậy mà chùa vẫn gắng gượng giữ được cái vỏ kiến trúc. Cùng một phần hồn xưa từng vang bóng một thời.

Cái phần hồn này vẫn còn phảng phất đâu đây thôi! Không chỉ ở trong các cuốn sử sách Tây Ninh xưa, mà còn có mặt ở khắp nơi. Chỉ có điều từ lâu nay, nó vẫn âm thầm lặng lẽ, bởi không mấy người đến xem, đánh thức nó dậy sau một giấc ngủ dài trăm năm có lẻ. 

Đấy là trong phần nhà phụ rộng dài vẫn còn hàng chục bộ ván kê trên ghế ngựa từng là nơi ngủ nghỉ cho hàng trăm khách hành hương đến từ các tỉnh xa. Đấy còn là vô số những vật dụng phục vụ cho số đông người. Như những cái lu nước men da lươn đựng được vài trăm lít nước. 

Hoặc có những cái bình đựng nước uống bằng sứ tráng men đựng được tới 10 lít, có gắn vòi rô-mi-nê cho người uống. Vật dụng sản xuất để cung cấp lương thực cho chùa núi cũng còn. Đấy là một cái hòm quạt thóc… Tất cả đều là chứng tích của một thời chùa Phước Lâm là “tiền trạm” của chùa Bà đông đúc khách hành hương.

Không chỉ có vật dụng xưa, chùa Phước lâm còn lưu giữ nhiều vật thể mang tính lịch sử của riêng mình, của cả khu di tích cấp quốc gia ở núi Bà Đen. Mà đáng kể nhất chính là pho tượng Bà Linh Sơn Thánh mẫu bằng đồng. Đây chính là ngôi tượng cổ nhất, vốn được thờ tại Điện Bà trên núi. Pho tượng mà trong bài trước có đoạn: “Đây là pho tượng đồng có nhiều huyền thoại đi kèm”. Và cũng vì huyền thoại này mà số phận của tượng trở nên long đong, lận đận.

Về huyền thoại, sách Tây Ninh xưa (1973) chép: “Trong giai đoạn chúa Nguyễn Phúc Ánh mông trần tẩu quốc tại miền Nam, Bà vẫn thường hiển linh hộ trợ cho. Do đó, sau khi lên ngôi, vua Gia Long truyền cho quan quân địa phương đúc cốt bà Đênh bằng đồng đen mà thờ tại động trên non linh…”. 

Cũng do huyền thoại mà pho tượng này từng bị mất, lưu lạc suốt 9 năm. Huỳnh Minh có kể lại chuyện này trong sách Tây Ninh xưa, xin tóm tắt lại như sau: Khoảng năm 1945-1946 giặc Pháp đã lên chiếm đóng ở núi Bà. Do bức tượng bằng đồng đen (huyền thoại) hoặc bằng vàng (do màu sắc) nên chúng trộm lấy, đem xuống núi bán cho một quán rượu ở chợ Tây Ninh. 

Sau đấy, do đã biết tượng không phải vàng, cũng chẳng là đồng đen, nên chúng gửi lại quán. Ít lâu sau, thì chủ quán đem pho tượng đến tặng lại cho chùa của “bà dân biểu Tô Văn Qua”. Chùa này lại ngỡ tượng Phật bà Quán Thế Âm, không biết đấy chính là pho tượng Bà Linh Sơn thánh mẫu. 

Từ đó, tượng bà nằm ở đây suốt 9 năm trời (từ khoảng năm 1947). Sau có người đến nhận ra, báo cho các vị sư trụ trì các chùa núi đến xin về. Từ đó, pho tượng được rước về núi. Sau, do tình hình chiến sự tiếp tục diễn ra nên tượng lại được đem về chùa Phước Lâm thờ cúng và còn đến ngày nay.

Câu chuyện trên, chỉ có một chỗ nhầm lẫn. Là tên người chủ chùa. Thật ra, bà “dân biểu” kể trên chính là Bùi Thị Đặng, vợ của ngài Tỉnh trưởng Tô Văn Hoa vào thời Pháp thuộc. Còn ngôi chùa do bà xây dựng chính là chùa Thiên Ấn, nay đã không còn.

Hiện pho tượng cổ và quý giá này được lồng trong hòm kính đặt trong khánh thờ trong gian riêng thờ Bà tại chùa Phước Lâm. Đấy là pho tượng đồng, có màu kim loại vàng, cao khoảng 60 cm. Dấu vết của thời lưu lạc vẫn còn qua một vết lõm (có thể do đạn bắn) ở mặt sau phần đế tượng. 

Điều đặc biệt nhất là tượng được chế tác theo lối tả thực. Với hình tượng giản dị, rất gần với chân dung một phụ nữ miền Nam. Tư thế ngồi: chân trái xếp bằng, gối phải chống lên, bàn tay phải đặt ở trên, còn bàn tay trái cầm một đoá sen. Gương mặt tượng bình dị với mũi thẳng, mày cong, mắt dõi nhìn xa xăm phía trước. 

Mái tóc Bà cũng được bới cao, với vành khăn buộc. Chỉ giản dị vậy thôi! Nhưng rõ ràng đây là pho tượng cổ duy nhất mô tả Bà như thế. Bởi các pho tượng Bà về sau, ở Phước Lâm, hay ở núi, hoặc ở các ngôi chùa khác thì Bà đã được “ngồi” trên ngai với mão, áo, vật trang sức thường là cầu kỳ, lộng lẫy.

Và, không chỉ có vậy. Do công đức của nhiều đời các vị chân tu, cũng như đông đảo phật tử, khách hành hương mà chùa Phước Lâm còn sở hữu nhiều pho tượng gỗ cổ và quý giá. Đấy là các pho: Thập điện Diêm Vương, Sư tổ Đạt Ma, Quán Thế Âm bồ tát, Long Thần Hộ pháp, Địa Tạng Vương… và cả bộ ba: Quan Công, Châu Sương và Quan Bình. 

Trong đó có cả hình tượng Quán Thế Âm là Quan Âm Thị Kính bồng con. Đặc sắc nhất của bộ tượng này là 3 pho tượng ngồi ở cấp thứ hai (từ trên xuống) của bàn thờ chính. Ở giữa là pho đức Phật Thích Ca ngồi thiền định. Hai bên là bồ tát Văn Thù và bồ tát Phổ Hiền. Tượng cao khoảng từ 1m40 đến 1m60, được sơn thếp màu vàng đồng. 

Các vị cũng có phong cách giản dị như pho tượng đồng của Bà Linh Sơn thánh mẫu, trong tư thế ngồi thiền, không có một bệ sen nào cả. Kể từ trang phục cho đến đường nét chân dung đều được tả thực, rất gần gũi với con người Nam bộ xưa. 

Họ như vừa bước lên từ nương rẫy, trảng, giồng hay cánh đồng Nam bộ. Để rồi bỗng nhiên “rũ bùn đứng dậy sáng loà” (thơ Nguyễn Đình Thi) trên ban thờ chùa Phước Lâm. Ngôi chùa còn được mang tên làng Vĩnh Xuân, một trong những ngôi chùa cổ nhất ở Tây Ninh.

Trần Vũ

Ngã tư Rạch Kiến, thuộc xã Long Hòa, huyện Cần Đước từng là địa danh gắn liền với chiến công oanh liệt của một “Vành đai diệt Mỹ” khiến quân thù khiếp sợ. Ngày nay, nơi đây trở thành “địa chỉ đỏ” ghi dấu ký ức lịch sử hào hùng, góp phần giáo dục tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ.

Các em học sinh tham quan mô hình trận địa tại di tích lịch sử Vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến

Ngày 20/12/1966, đế quốc Mỹ đổ quân tái chiếm Rạch Kiến với âm mưu khống chế, đánh phá vùng giải phóng Cần Đước, Cần Giuộc hòng tiêu diệt lực lượng cách mạng và cứu vãn tình thế đang ngày càng suy sụp. Lúc đó, Mỹ cho máy bay chở thép, bêtông xây dựng bãi pháo sân bay, khu bộ binh, sở chỉ huy, khu hành chính trên diện tích khoảng 160.000m2,  quân số đóng tại căn cứ Rạch Kiến rất lớn, gồm 1 tiểu đoàn bộ binh; 1 tiểu đoàn pháo binh được trang bị hàng chục khẩu pháo các loại; 1 đại đội công binh được trang bị nhiều phương tiện hiện đại như xe ủi đất, máy dò mìn; 1 đại đội trinh sát, 4 đại đội máy bay trực thăng; 1 chi đoàn xe bọc thép gồm 20 chiếc M113 và M118. Khu căn cứ còn được bố trí phòng thủ bằng 6 lớp kẽm gai và 3 tuyến bãi mìn rất kiên cố. Đây được xem là căn cứ Mỹ lớn nhất nhằm bảo vệ phía Nam Sài Gòn của Mỹ - ngụy. Từ căn cứ này, địch liên tục bắn phá các nơi, bất kể ngày đêm.  Trong khi đó, ngoài lực lượng bộ đội chủ lực của tỉnh được tăng cường, quân ta tại huyện Cần Đước chỉ có C315, 3 trung đội độc lập với quân số khoảng 200 cán bộ, chiến sĩ và 5 trung đội du kích liên xã, mỗi trung đội khoảng 20 người. Mỗi xã cũng chỉ có 1 trung đội du kích tập trung và 1 đội biệt động tại thị trấn.

Các hiện vật được trưng bày tại di tích

Mặc dù không cân xứng về lực lượng, vũ khí nhưng dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, thế trận Vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến được hình thành với phạm vi 12 xã: Long Hòa, Tân Trạch, Long Trạch, Long Khê, Phước Vân, Long Sơn, Long Định, Long Cang, Mỹ Lệ, Phước Tuy của huyện Cần Đước và 2 xã: Phước Lâm, Thuận Thành của huyện Cần Giuộc. Lực lượng ta được bố trí trên 3 tuyến vành đai: Tuyến 1 du kích liên xã Long Hòa, Tân Trạch bố trí hầm chông, gài mìn, lựu đạn, phục kích bắn tỉa địch; tuyến 2 do bộ đội tỉnh và bộ đội địa phương phân tán từng bộ phận nhỏ tiêu diệt địch; tuyến 3 do du kích xã, du kích mật kết hợp nhân dân bố trí hầm chông lựu đạn, tổ ong vò vẽ khắp xã chuẩn bị địa hình chiến đấu với địch. Trên vành đai diệt Mỹ, ta tổ chức đào các đoạn đê làm chướng ngại vật cản xe M113 của địch. 

Vừa đánh, vừa rút kinh nghiệm, kết hợp giữa đấu tranh vũ trang và chính trị, lực lượng vũ trang và nhân dân huyện Cần Đước đạt những kết quả ngoài mong đợi. Chưa đầy 1 tháng, hàng chục chiến sĩ, du kích địa phương đạt danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ và sau hơn 1 tháng chiến đấu, quân địch không dám tổ chức các cuộc càn quét như trước. Sau gần 1.000 ngày chiến đấu dũng cảm, gian khổ, quân, dân ta tiêu diệt làm bị thương hàng ngàn tên Mỹ - ngụy, làm hư hỏng 17 máy bay, 20 xe thiết giáp, thu nhiều phương tiện chiến tranh, làm cho địch phải bỏ luôn căn cứ này.

Vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến hình thành trong phạm vi 10 xã ở huyện Cần Đước và 2 xã ở huyện Cần Giuộc, là đỉnh cao của chiến tranh Nhân dân, tô thắm truyền thống “Trung dũng kiên cường, toàn dân đánh giặc” của quê hương Long An, góp phần đánh bại chiến lược “Chiến tranh cục bộ” của Mỹ ở miền Nam Việt Nam.

Năm 1996, Vành đai diệt Mỹ Rạch Kiến được xếp hạng di tích cấp quốc gia, sau đó được trùng tu, tôn tạo từ năm 2011 nhằm tái hiện diễn biến cuộc đấu tranh đầy gian khổ, hy sinh của quân và dân ta sau gần 1.000 ngày đêm. Ngoài ra, nhiều hiện vật từng là vũ khí chiến đấu với quân thù cũng được trưng bày.

Ngày nay Di tích lịch sử Ngã tư Rạch Kiến – Vành đai diệt Mỹ là “địa chỉ đỏ” hun đúc tinh thần yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Nơi đó có những người con kiên trung ngã xuống để hôm nay và mai sau, lớp lớp mầm xanh trên quê hương anh hùng lại tiếp tục vươn lên mạnh mẽ. 

Cổng TTĐT Tỉnh ủy

Tọa lạc tại số 19, đường Ngô Quyền, phường 1, tp.Tân An, di tích lịch sử nhà Tổng Thận vẫn mang đặc trưng nét cổ kính, hiền hòa của kiến trúc Pháp sau khi được trùng tu, tôn tạo lại từ năm 2013. Bên trong ngôi nhà, được được bày trí theo phong cách Việt và thiết kế các mô hình phục dựng cuộc họp quan trọng của Tỉnh ủy Tân An, các hình ảnh, hiện vật về lối sống, sinh hoạt của người dân Tân An xưa gợi cho khách tham quan những cảm xúc bồi hồi khó tả khi ngược dòng lịch sử trở về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân Tân An (Long An ngày nay).

Tổng Thận tên thật là Trần Khắc Thận xuất thân từ một gia đình vọng tộc thân Pháp, theo công giáo, gốc người Quảng Nam di cư vào vùng Cù Lao Giêng (Long Xuyên). Cuối thế kỷ XIX, ông được thực dân Pháp bổ nhiệm về tỉnh Tân An làm Cai tổng, tổng Thạnh Hội Thượng, quận Châu Thành, làng Bình Lập. Khoảng năm 1892 - 1893, Trần Khắc Thận cho xây cất ngôi nhà này theo kiểu kiến trúc biệt thự Pháp. Kể từ đó, người Tân An thường gọi đây là “nhà Tổng Thận”.

Tháng 7/1941, quân Nhật bắt đầu tràn vào miền Nam Đông Dương, vào Sài Gòn. Hiệp ước Pháp - Nhật được ký kết, Đông Dương đặt dưới quyền đô hộ của phát xít Nhật. Đến Tân An, Nhật chiếm Trường Nam - Nữ tiểu học, bộ chỉ huy của chúng chiếm đóng ở Trại Cưa, Bến Tàu và nhà Tổng Thận. Sau khi chiếm Nhà Tổng Thận chúng cho xây thêm phía bên phải nhà một dãy nhà ba căn làm nơi giam giữ những người yêu nước hoạt động cách mạng. Cách mạng Tháng 8 nổ ra và thắng lợi dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Tân An, chính quyền lâm thời đã trưng dụng nhà Tổng Thận và hoạt động công khai. Tại đây đã, diễn ra phiên họp đầu tiên vào chiều tối 22/8/1945. Tại hội nghị đầu tiên này, Tỉnh ủy lâm thời đã biểu quyết bổ sung, phân nhiệm về nhân sự Đảng và chính quyền. Sau hội nghị, ban chấp hành Đảng bộ đã bắt tay vào làm việc ngay ngày 2/9/1945, tổ chức mít tinh trọng thể.

Đến nửa đầu tháng 9/1945, tại nhà Tổng Thận, Tỉnh ủy Tân An triệu tập hội nghị lần 2, tiến hành hợp nhất các quận ủy, ra quyết định trả tự do cho phần lớn công chức chế độ cũ. Đến cuối tháng 9, Tỉnh ủy mở hội nghị lần thứ ba để chuẩn bị kháng chiến vì nhận định thực dân Pháp sẽ quay trở lại, đồng thời, đây cũng là hội nghị có tính chất chuyển hướng về nhiệm vụ chiến lược từ xây dựng chính quyền sang tích cực củng cố bảo vệ chính quyền và chuẩn bị kháng chiến chống Pháp. Đầu tháng 10/1945, Tỉnh ủy rút ra khỏi tỉnh lỵ về quận Mộc Hóa.

 Nhà Tổng Thận trong thời gian được Tỉnh ủy Tân An chọn làm trụ sở làm việc đã ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử quan trọng của tỉnh Long An. Nơi đây đã chứng kiến nhiều cuộc họp quan trọng đề ra những chủ trương chỉ đạo kịp thời, nhằm củng cố và bảo vệ chính quyền nhân dân còn non trẻ. Những hoạt động đó của Tỉnh ủy Tân An có giá trị khởi đầu sự lãnh đạo công khai của Đảng một cách đầy hiệu quả ở thời điểm lịch sử bắt đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp còn nhiều mới mẻ khó khăn. Bên cạnh đó, đây còn là một trong những công trình kiến trúc được cấu tạo chất liệu bền vững cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX. Nhà Tổng Thận đã được Uỷ ban nhân dân tỉnh Long An xếp hạng là di tích cấp tỉnh tại Quyết định số 3148/1998/QĐ.UB, ngày 12/11/1998.

Hiện nay, di tích Nhà Tổng thận trở thành địa chỉ đỏ để giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ của Đảng bộ, nhân dân tỉnh Long An nói riêng và Nam bộ nói chung.

Khu di tích căn cứ Xứ ủy Nam Bộ còn có tên gọi là X 40 Đồng Rùm. Nay thuộc ấp Đồng Rùm, xã Tân Thành, huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh. Được Bộ VHTT công nhận là di tích lịch sử văn hóa tại Quyết định số : 61/1999/QĐ-BVHTT ngày 13/9/1999.
Cuối năm 1946, Ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh triển khai chiến lược trường kỳ kháng chiến lấy rừng núi lập chiến khu kháng pháp. Chi đội 11 Tây Ninh rút ra rừng Đồng Rùm, lập căn cứ ở đây. Trong quá trình chiến đấu, chi đội đã phát triển thành Trung đoàn 311 và xây dựng công binh xưởng cung cấp vũ khí cho lực lượng kháng chiến Tây Ninh.

Những năm 1950 – 1951, từ Đồng Tháp, Xứ ủy Nam Bộ chuyển về Tây Ninh lập căn cứ tại Đồng Rùm. Đặt tên phiên hiệu là X 40. Đồng chí Lê Duẩn, Bí thư Xứ ủy và các đồng chí trong Xứ ủy đã đóng tại đây.

Trong giai đoạn 1954 – 1960, Đồng Rùm vẫn là căn cứ Xứ ủy Nam bộ, mặc dù phải phân tán, di chuyển nhiều nơi kể cả Mã Đà, chiến khu Đ, nhưng đến năm 1961, sau khi thành lập TW Cục (thay thế Xứ ủy) thì nơi đây vẫn là một trong những căn cứ của Đảng để lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đến ngày toàn thắng.

Chính vùng đất này là đại bản doanh – cơ quan đầu não của cách mạng miền Nam, Mỹ – ngụy mở nhiều cuộc càn quy mô lớn, hòng tiêu diệt các cơ quan đầu não của cách mạng miền Nam như : TW Cục miền Nam; MTDTGPMNVN; CPCMLTCHMNVN và các Sư đoàn chủ lực (Sư đoàn 5; Sư đoàn 7; Sư đoàn 9). Nhưng chúng đã hoàn toàn thất bại.

Ngày nay, những căn cứ ấy, những địa danh ấy đã được trân trọng giữ gìn, để các thế hệ mai sau hiểu được một thời vẻ vang – oanh liệt trong chống Mỹ cứu nước ở vùng căn cứ của cán bộ, chiến sĩ và các đồng chí lãnh đạo của Đảng ở đại bản doanh của cách mạng miền Nam.

Đình là ngôi nhà công cộng của cộng đồng làng xã Việt Nam, mỗi làng thường có một ngôi đình, đình phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Có nơi người ta dựng đình để thờ một vị thần nào đó (nhân thần) có công khai hoang mở đất hoặc chiến đấu chống ngoại xâm... có đình thờ thành hoàng bổn cảnh (linh thần) cầu mưa thuận gió hòa, tên của đình thường gắn với tên của làng xã. Như xã Trường Đông huyện Hòa Thành có ngôi đình mang tên: ĐÌNH TRƯỜNG ĐÔNG.
Đình Trường Đông tọa lạc tại ấp Trường Ân, xã Trường Đông, thị xã Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh.
Từ trung tâm thành phố Tây Ninh theo quốc lộ 22B đi hướng thành phố Hồ Chí Minh đến cây số 13 nhìn phía bên phải ta thấy cổng đình “Trường Đông”, theo con đường đất khoảng 400m thì đến đình. Mọi phương tiện ô tô, mô tô, ... đều đi đến di tích dễ dàng thuận tiện.
Theo các vị tiền bối trong Ban quí tế thì đình Trường Đông có cách đây hơn trăm năm, đình thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh (linh thần), hàng năm tổ chức lễ hội kỳ yên vào ngày 16 tháng 01.
Thời gian trôi đi, bánh xe lịch sử xoay vần, đình vẫn uy nghi đứng đó chứng kiến biết bao đổi thay của vùng đất Trường Đông từ lúc sơ khai.
Vào giữa thế kỷ 17, đất Tây Ninh là vùng đất hoang vu, người Việt mới bắt đầu đến khai phá. Năm Mậu Dần (1698) chúa Nguyễn Phúc Chu sai tướng Nguyễn Hữu Cảnh đi kinh lược đất Chân Lạp và thu phục đất Nông Nại làm phủ Gia Định, lập xứ Đồng Nai, làm huyện Phước Long dựng dinh Trấn Biên, lập xứ Sài Côn làm huyện Tân Bình dựng phiên trấn. Lúc này biên trấn gồm cả đất Tây Ninh tên là đạo Quang Phong trong phủ Gia Định.
Năm 1838 (Minh Mạng thứ 18) đổi phủ Gia Định thành tỉnh Gia Định và đặt thêm phủ Tây Ninh. Phủ Tây Ninh có 02 huyện là Tân Ninh và Quang Hóa, có hai tri huyện trấn nhậm, một ở làng Cẩm Giang và một ở tỉnh lỵ Tây Ninh hiện giờ.
- Năm 1861 tỉnh Tây Ninh được sáp nhập về Sài Gòn.
- Năm 1890 Pháp cắt một phần đất dọc theo "Rạch Ngã Bát" cho Campuchia, ranh giới tỉnh Tây Ninh từ đó trọn vẹn cho đến ngày nay.
 Thời Pháp thuộc Tây Ninh có 02 quận: Quận Trảng Bàng và quận Thái Bình.
 - Năm 1942 quận Thái Bình được đổi tên là quận Châu Thành.
- Năm 1959 chia quận Châu Thành ra làm 02 quận Phước Ninh và Phủ Khuơng.
- Năm 1979 UBND tỉnh Tây Ninh đề nghị với Trung ương đổi tên thành huyện Hòa Thành và chia làm 12 xã trong đó có xã Trường Đông cho đến ngày hôm nay.
Trong quá trình khai hoang lập ấp cho quê hương yên bình, nhân dân có được sống như ngày hôm nay. Đã có biết bao vị anh hùng ngã xuống. Lúc yên bình thì khai khẩn đất hoang, lúc có giặc thì chiêu mộ nghĩa quân lập căn cứ đứng lên chống giặc.
Nếu như ông Trần Văn Thiện có công khai mở vùng đất “Ngũ Long”, ông “Lãnh Binh Két” xây thành Bảo Long Giang để bảo vệ biên giới thì ở vùng Bến Thứ - Trà Vông - Cẩm Giang có 3 anh em họ Huỳnh lập căn cứ kháng giặc, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng “Sống làm tướng, thác thành thần” lúc sa cơ thà tử tiết chứ không để giặc bắt.
Và không biết bao nhiêu bậc trung can nghĩa khí yêu nước thương dân, hy sinh thân mình bảo vệ quê hương đất nước, mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân, khi mất được phong thần lập miếu, xây đình khói hương thờ phụng, sùng kính muôn đời.
Trên đất Tây Ninh, có những ngôi đình ngoài việc thỉnh sắc phong của các địa phương khác về thờ phụng thì trên địa bàn tỉnh còn có những ngôi đình thờ "Thành Hoàng Bổn Cảnh" không ngoài các vị kể trên. Theo quan niệm đình là biểu tượng cho văn hóa làng xã, mỗi làng thường có một ngôi đình phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của cộng đồng cũng như cấu trúc phân tầng làng xã, khi chia làng tách xã thì các địa phương đó cũng lập đình mới để thờ, đình Trường Đông cũng không ngoài ý tưởng đó.
Đình Trường Đông thờ “Thành Hoàng Bổn Cảnh”, hàng năm nhân dân tổ chức lễ hội kỳ yên vào ngày 16 tháng 01, đúng 12 giờ 30 trưa nước ròng thì đưa thần đi. Hai vị tiền hiền là ông Huỳnh Văn Nhu và hậu hiền là ông Nguyễn Văn Tiền, hai vị này có công từ lúc lập đình được nhân dân trong vùng kính trọng. Đình thuộc loại di tích lịch sử kiến trúc và đã qua nhiều lần sửa chữa mới có kiến trúc như ngày nay.
Đình Trường Đông nằm về hướng Tây, trên một gò cao trong khuôn viên mát mẻ, trước là mặt sông Vàm Cỏ Đông quanh năm tàu thuyền tấp nập ngược xuôi. Kiến trúc đình hình chữ Tam（三）ba mái song song, kiểu mái bánh ít lợp ngói móc thường gặp ở các đình làng Nam Bộ. Cổng đình nằm sát quốc lộ 22B, theo sau con đường đất rộng khoảng 4m chạy thẳng vào khoảng 400m thì đến hông đình, trước sân đình có bàn thờ Thần Nông cao 2m hai bên là hai ngôi miếu thờ, miếu bên phải thờ Bạch Mã Thái Giám và miếu bên trái thờ Ngũ Hành Nương Nương, sân đình lát gạch tàu 30cm x 30cm. Mái lợp ngói trên bờ nóc là hình ảnh " lưỡng long chầu nậm rượu", tường xây quanh, ngoài tô rửa quét vôi, với 36 cột gạch 20cm x 20cm. Mặt trước đình được xây kiểu tam quan hình cửa võng, hành lang rộng 130cm, hai bên hiên rộng 140cm. Toàn bộ các cột gạch và cột áp tường chống đỡ các vì kèo, xiên, trính… bằng gỗ. Đình gồm 3 gian nhà và chia ra làm 3 lớp: vỏ ca, chính điện và hậu đình. Tổng diện tích được khoanh vùng bảo vệ là 1250m2.
Vỏ ca, có diện tích 62m2, chiều cao từ nền đến nóc 510cm, có tứ trụ (4 cột) vuông 35cm x 35cm cao 410cm, nền lát xi măng là nơi hành lễ mỗi khi có lễ hội. Với kết cấu cột, kèo, xiên, trính, chống giữa tạo nét kiến trúc vững chãi.
Chính điện, có diện tích 70m2 đây là nơi trang trọng nhất, được kết nối với vỏ ca bằng một máng xối, có chiều cao từ nền đến nóc 580cm, chính điện có tứ trụ tròn 30cm cao 450cm bằng gỗ bào trơn, trên các cột có các câu đối chữ Hán; Chính điện là bàn thờ thần, hai bên là bộ binh khí với 18 món, khám thờ thần có số đo 170cm x 180cm cao 140cm, mặt trước có hình chúa Sơn Lâm được họa tiết tinh xảo tăng thêm phần trang trọng của ngôi thờ thần, hai bên là cặp quy đội hạc đứng chầu có lọng che. Hai gian bên của ngôi chính điện là bàn thờ tả ban hữu ban, tiền hiền và hậu hiền có cùng số đo 110cm x 65cm cao 120cm, mặt trước bàn thờ trang trí hoa văn và hình tượng quê hương sông nước, vạn vật sinh sôi nẩy nở.
Hậu đình, giống như phần tiếp nối của ngôi vỏ ca và chính điện, hậu đình có chiều cao từ nền đến nóc 510cm, với diện tích 63m2 sát tường có bàn thờ Cửu huyền Thất tổ. Hiện vật trong di tích gồm:
1/- Cặp quy đội hạc bằng xi măng.
2/- Cặp chân đèn bằng gỗ có niên đại khoảng hơn 100 năm.
3/- Trống với chất liệu bằng da, gỗ.
4/- Mỏ bằng gỗ (một khúc gỗ dài).
Theo lời kể của các vị trong ban quí tế thì đình trước kia là một ngôi miếu nhỏ, vách ván, nhưng qua nhiều lần sửa chữa nên có được kiến trúc như ngày nay.
Đình Trường Đông được nhân dân xây dựng nên thờ “Thành Hoàng Bổn Cảnh” là những Linh thần có công với dân với nước, những bậc trung can nghĩa khí, là nơi diễn ra các lễ hội dân gian trong các ngày lễ kỳ yên thỏa mãn đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. Văn hóa là nền tảng của đời sống tinh thần và vật chất của con người, ngôi đình là nét đẹp văn hóa thông qua biểu hiện vật chất được truyền từ đời này sang đời khác không bị mai một.
 Đình Trường Đông đã lưu giữ được giá trị truyền thống ấy, là nhân chứng lịch sử của thời kỳ mở đất và đấu tranh giữ đất của ông cha ta cùng các vị tiền hiền, hậu hiền tiếp bước cùng nhau xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp./.

Địa điểm tưởng niệm liệt sỹ Sư đoàn 9 Quân đoàn 4 có diện tích trên 300m2, được sự quản lý của Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 và chính quyền địa phương vừa đón nhận Bằng di tích lịch sử cấp tỉnh.
Ngày 24-6, tại ấp Tân Hiệp, xã Tân Thành, huyện Tân Châu (Tây Ninh) đã diễn ra lễ đón nhận Bằng di tích lịch sử cấp tỉnh địa điểm tưởng niệm liệt sỹ Sư đoàn 9, Quân đoàn 4.
Địa điểm tưởng niệm liệt sỹ Sư đoàn 9 Quân đoàn 4 có diện tích trên 300m2, được sự quản lý của Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 và chính quyền địa phương.
Đây là chứng tích lịch sử về trận đánh hào hùng của quân và dân ta trong trận tập kích Đồng Rùm, góp phần vào chiến thắng Junction City.
Vào năm 1967, Đồng Rùm là địa điểm diễn ra cuộc chiến đấu ác liệt của Sư đoàn 9, Quân đoàn 4, còn gọi là Binh đoàn Cửu Long đã đánh thẳng vào lực lượng trên hướng chủ lực cuộc hành quân Junction City.
Với tinh thần chiến đấu quật cường, Sư đoàn 9 và lực lượng vũ trang địa phương đã đánh bại 2 lữ đoàn quân Mỹ và hàng ngàn quân ngụy, đánh dấu sự thất bại thảm hại cuộc hành quân quy mô lớn của địch.
Chiến thắng trận tập kích Đồng Rùm của Sư đoàn 9 Quân đoàn 4 là một trong những cơ sở để Đảng ta quyết tâm phát động cuộc tổng tấn công và nổi dậy tết Mậu Thân năm 1968…
Để tỏ lòng biết ơn các liệt sỹ là cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn 9, quân và dân địa phương đã anh dũng hy sinh trong cuộc chiến đấu ác liệt vào năm 2010, Đảng ủy, Chỉ huy Sư đoàn 9 Quân đoàn 4 phối hợp với Ban liên lạc cựu chiến binh Sư đoàn 9 đã xây dựng nhà bia tưởng niệm.
Ngày 24-12-2015, Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh đã ký quyết định công nhận địa điểm tưởng niệm liệt sỹ Sư đoàn 9 Quân đoàn 4 xã Tân Thành là di tích cấp tỉnh. Địa điểm không chỉ có ý nghĩa về lịch sử mà còn là nơi giáo dục về truyền thống cho thế hệ trẻ.

Di tích Lịch sử căn cứ Dương Minh Châu